Kiến thức nhà nông
Phòng trừ bệnh thối trái sầu riêng
Th7
Thối trái sầu riêng thường phát sinh mạnh trong mùa mưa, nhất là khi vườn ẩm thấp, tán cây rậm và thoát nước kém. Trái đã thối không thể phục hồi, vì vậy nhà vườn cần loại bỏ nguồn bệnh và bảo vệ số trái còn khỏe. Cùng TTP Global tìm hiểu chi tiết hơn về nguyên nhân gây bệnh thối trái sầu riêng cũng như cách quản lý và phòng trừ đúng cách cho vườn.
Nguyên nhân gây bệnh thối trái sầu riêng
Hai tác nhân gây bệnh thường được ghi nhận là Phytophthora palmivora và Sclerotium rolfsii. Trong đó, Phytophthora palmivora còn gây thối rễ, xì mủ thân, cháy lá và thối trái trên cùng một vườn.
Hai tác nhân gây bệnh sẽ có biểu hiện khác nhau:
- Phytophthora palmivora làm vỏ trái xuất hiện đốm nâu đen. Vết bệnh lan thành hình tròn hoặc loang lổ, sau đó nứt và ăn vào phần thịt.
- Sclerotium rolfsii thường tạo vết bệnh từ khu vực gần cuống lan dần xuống trái. Phần thịt bị nhũn, có mùi hôi chua và xuất hiện tơ nấm trắng khi ẩm độ cao.
Ngoài ra, sầu riêng còn có thể bị thối đít trái, đây là hiện tượng có nhiều nguyên nhân và thường gặp trên giống Ri6. Vì vậy, không nên kết luận mọi trường hợp thối đít đều do thiếu canxi hoặc do nấm.
Bệnh thối trái sầu riêng phát triển mạnh khi có các điều kiện sau:
- Mưa liên tục, độ ẩm không khí cao, trái lâu khô sau mưa.
- Đất ngập úng hoặc hệ thống mương thoát nước hoạt động kém.
- Tán cây rậm, cành mang trái thấp và khu vực trong tán thiếu ánh sáng.
- Trái mọc thành chùm, cọ sát vào nhau hoặc bị gai đâm làm trầy vỏ.
- Sâu đục trái, rệp sáp và côn trùng gây vết thương trên vỏ.
- Trái bệnh, cành bệnh và lá rụng không được thu gom khỏi vườn.
- Bón thừa đạm khiến mô cây mềm, tán rậm và cây mất cân đối dinh dưỡng.
Như vậy, bệnh không chỉ bắt đầu trên trái. Nếu cây đồng thời bị thối rễ hoặc xì mủ thân, nguồn bệnh trong vườn sẽ tồn tại lâu và nguy cơ thối trái tái phát rất cao.
⇒ Tìm hiểu chi tiết hơn về Tuyến trùng hại rễ sầu riêng: Cách nhận biết và xử lý bệnh
Bệnh thối trái sầu riêng có lây không?
Bệnh thối trái sầu riêng do tác nhân gây bệnh có khả năng lây từ trái bệnh sang trái khỏe và phát tán sang những cây khác trong vườn. Sầu riêng thối đít trái do rối loạn sinh lý hoặc mất cân đối dinh dưỡng không lây trực tiếp.
Với Phytophthora palmivora, nguồn bệnh có thể tồn tại trong đất, nước, tàn dư cây bệnh và các bộ phận đang nhiễm bệnh. Mầm bệnh được đưa lên trái qua:
- Nước mưa hoặc nước tưới bắn từ mặt đất lên tán.
- Nước chảy qua trái bệnh rồi tiếp xúc với trái khỏe.
- Bùn đất bám trên giày dép, dụng cụ và phương tiện đi lại.
- Dụng cụ cắt tỉa hoặc thu hoạch không được vệ sinh.
- Trái, lá và cành bệnh bị chất thành đống ngay trong vườn.
Khi phát hiện một trái bệnh, Bà con không nên chỉ phun phủ lên vết thối rồi giữ trái lại. Trái đã thối là nguồn mầm bệnh và không thể lành trở lại. Cần cắt bỏ sớm, đưa ra khỏi vườn và tiếp tục kiểm tra các trái nằm cùng chùm, cùng cành hoặc ngay phía dưới.
Triệu chứng bệnh thối trái trên cây sầu riêng
Để phát hiện bệnh thối trái sầu riêng sớm, Bà con nên kiểm tra vườn sau những đợt mưa kéo dài, tập trung vào cuống trái, khe giữa hai trái, mặt trái quay vào trong tán và các trái ở cành thấp.
Dấu hiệu do Phytophthora palmivora
Ban đầu, trên vỏ xuất hiện một vài chấm nhỏ màu nâu sẫm hoặc nâu đen. Vết bệnh nhanh chóng lớn thành mảng tròn hoặc loang không đều, có thể chỉ tập trung ở một bên trái.
Khi bệnh nặng, vỏ chuyển nâu, vết bệnh nứt và phần thịt bên trong bị thối. Trên cùng cây có thể xuất hiện thêm vết xì mủ ở thân, cành hoặc rễ non bị thối nâu đen. Đây là dấu hiệu cho thấy nguồn bệnh không chỉ nằm trên trái.
Dấu hiệu do Sclerotium rolfsii
Bệnh thối trái sầu riêng do Sclerotium rolfsii thường bắt đầu bằng những chấm nâu đen gần cuống rồi lan xuống xung quanh trái. Vùng bệnh có thể lõm, ăn sâu vào thịt và làm phần cơm bị nhũn.
Khi thời tiết ẩm, trên bề mặt vết bệnh xuất hiện lớp tơ nấm màu trắng. Trái bị bệnh nặng có mùi hôi chua khó chịu.
Phân biệt với tổn thương khác
Vết cháy nắng thường nằm ở mặt trái hứng nắng trực tiếp, bề mặt khô và không lan nhanh sau mưa. Sâu đục trái sầu riêng thường để lại lỗ đục, phân sâu hoặc dịch chảy tại vị trí bị hại.
Nếu bệnh xuất hiện hàng loạt nhưng triệu chứng không điển hình, nhà vườn nên gửi mẫu đến cơ quan bảo vệ thực vật hoặc phòng xét nghiệm chuyên môn. Việc xác định sai tác nhân dễ dẫn đến phun nhiều loại thuốc nhưng bệnh vẫn tiếp tục lan.
Cách phòng trừ bệnh thối trái sầu riêng
Muốn quản lý bệnh thối trái sầu riêng bền vững, Bà con phải kết hợp vệ sinh nguồn bệnh, giảm ẩm độ và sử dụng thuốc đúng thời điểm. Chỉ phun thuốc mà không xử lý trái bệnh, nước đọng và tán rậm thường cho hiệu quả thấp.
Xử lý ngay khi phát hiện trái bệnh
Thực hiện lần lượt các bước sau:
- Đánh dấu cây có trái bệnh và hạn chế di chuyển từ khu vực bệnh sang khu vực khỏe.
- Cắt bỏ toàn bộ trái đã thối, kể cả trái chỉ mới có một đốm nhỏ nhưng đang lan nhanh.
- Cho trái bệnh vào bao hoặc vật chứa riêng, không kéo lê và không ném xuống đất.
- Thu gom cành, lá và trái rụng, đưa đến khu xử lý xa khu sản xuất.
- Vệ sinh dụng cụ sau khi cắt từng cây, đồng thời kiểm tra thân, cành và vùng rễ.
Không nên bỏ trái sầu riêng bị bệnh trong mương hoặc chất đống dưới tán.
Giảm ẩm độ và hạn chế vết thương
Trước mùa mưa, cần khơi thông mương và rãnh thoát nước. Không để nước đọng lâu quanh vùng rễ. Nếu sử dụng hệ thống tưới phun, cần tránh làm ướt trái và tán cây vào chiều tối.
Tỉa bỏ cành sầu riêng vô hiệu, cành sâu bệnh và cành nằm sát mặt đất. Đối với chùm có nhiều trái, nên tỉa bớt hoặc dùng miếng chêm phù hợp để các trái không cọ sát vào nhau.
Khi thu hoạch sầu riêng, không để trái tiếp xúc với đất, cỏ ướt hoặc nước mưa. Trái bệnh phải được tách riêng, trái khỏe được rửa bằng nước sạch và hong khô trong mát.
Chăm sóc cây và quản lý nguồn bệnh trong đất
Bón NPK cân đối, không tăng đạm để ép cây sầu riêng phát triển trong mùa mưa. Với hiện tượng sầu riêng thối đít trái, có thể xem xét bổ sung canxi và kali theo kết quả kiểm tra dinh dưỡng, nhưng không dùng cách này thay cho xử lý bệnh do Phytophthora.
Phân hữu cơ phải được ủ hoai. Có thể bổ sung Trichoderma vào đất để hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh và phòng bệnh từ vùng rễ. Không trộn Trichoderma trực tiếp với thuốc diệt nấm, cần tách thời điểm sử dụng theo hướng dẫn của từng sản phẩm.
Sau khi đã vệ sinh và khống chế bệnh, Bà con có thể sử dụng Ful-Grow Gold 2Xtheo hướng dẫn trên nhãn để bổ sung fulvic và vi lượng, hỗ trợ cây hấp thu dinh dưỡng trong giai đoạn nuôi trái hoặc phục hồi.
Đây là phân bón, không phải thuốc trị thối trái và không thay thế thuốc bảo vệ thực vật.
Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định
Một số hoạt chất phòng bệnh thối trái sầu riêng phổ biến như Metalaxyl kết hợp Mancozeb, Fosetyl-aluminium hoặc Dimethomorph. Tuy nhiên, tên hoạt chất không đồng nghĩa với việc mọi sản phẩm chứa hoạt chất đó đều được phép dùng trên sầu riêng.
Tính đến tháng 7/2026, nhà vườn cần đối chiếu Thông tư 75/2025/TT-BNNMT và nội dung sửa đổi tại Thông tư 28/2026/TT-BNNMT. Chỉ dùng sản phẩm được đăng ký cho cây trồng và đối tượng bệnh phù hợp.
Khi phun cần tuân thủ nguyên tắc bốn đúng, thời gian cách ly và yêu cầu dư lượng của thị trường tiêu thụ. Không tự tăng liều, pha nhiều loại thuốc hoặc phun sát ngày thu hoạch. Nên luân phiên nhóm tác động để hạn chế nguy cơ kháng thuốc.
Muốn phòng trừ bệnh thối trái sầu riêng hiệu quả, Bà con phải phát hiện sớm, cắt bỏ trái bệnh và giữ vườn thông thoáng. Thuốc chỉ giúp bảo vệ phần trái còn khỏe, không thể làm trái đã thối phục hồi. Hy vọng những kiến thức trên giúp Bà con có thêm kinh nghiệm trồng và chăm sóc sầu riêng. Nếu Bà con vẫn còn thắc mắc cần được giải đáp, hãy liên hệ đến Tổng đài 0938.432.788. Đội ngũ kỹ sư nông nghiệp của TTP Global luôn sẵn sàng hỗ trợ giải đáp thắc mắc của Bà con miễn phí trong thời gian sớm nhất.
