Kiến thức nhà nông
Cách nhận biết và xử lý bệnh tuyến trùng hại rễ sầu riêng
Th7
Tuyến trùng hại rễ sầu riêng là vấn đề rất dễ bị bỏ sót vì chúng sống trong đất, gây hại âm thầm ở bộ rễ trước khi cây biểu hiện rõ trên thân lá. Bà con thường chỉ thấy cây vàng lá, đứng đọt, chậm lớn, rụng lá hoặc suy cây rồi nghĩ là thiếu phân, thối rễ hay nấm bệnh. Thực tế, nếu tuyến trùng đã làm rễ tổn thương, cây sẽ hút nước và phân kém, dễ kéo theo nấm hại rễ, khiến vườn suy nhanh hơn.
Bệnh tuyến trùng hại rễ sầu riêng là gì?
Tuyến trùng hại rễ sầu riêng là nhóm sinh vật rất nhỏ sống trong đất, chuyên ký sinh và chích hút ở rễ cây. Cách gọi “bệnh tuyến trùng” khá phổ biến trong sản xuất, nhưng hiểu đúng thì tuyến trùng là dịch hại vùng rễ, không phải bệnh do nấm hay vi khuẩn.
Tác nhân thường gặp là các nhóm tuyến trùng ký sinh thực vật như Meloidogyne spp. gây nốt sưng rễ và Pratylenchus spp. gây vết thương rễ. Chúng có kim chích rất nhỏ để đâm vào tế bào rễ, hút dinh dưỡng và làm rễ bị tổn thương. Các vết thương này khiến rễ yếu, dễ bị nấm đất xâm nhập, nên nhiều vườn sầu riêng bị tuyến trùng thường đi kèm vàng lá, thối rễ.
Trên cây sầu riêng, tuyến trùng thường tấn công rễ non, làm rễ bị u sưng, thối nâu, khô đen hoặc đứt từng đoạn. Khi bộ rễ bị hư, cây không hút được nước và dinh dưỡng, dẫn đến vàng lá, còi cọc, chậm ra đọt, giảm khả năng nuôi bông và trái.
Điểm nguy hiểm là tuyến trùng không gây hại lộ rõ ngay trên mặt đất. Đến khi tán lá biểu hiện vàng, cây suy thì bộ rễ bên dưới thường đã bị tổn thương một thời gian.
Triệu chứng nhận biết tuyến trùng hại rễ sầu riêng
Muốn nhận biết tuyến trùng hại rễ sầu riêng, Bà con không nên chỉ nhìn lá. Cần kiểm tra cả thân, lá và đặc biệt là bộ rễ tơ quanh vùng tán.
Triệu chứng trên thân cây
Cây sầu riêng bị tuyến trùng thường sinh trưởng chậm, thân cành kém sung, đọt ra yếu hoặc ra không đều. Với cây con, cây chậm lớn, thân nhỏ, lá thưa. Với cây kinh doanh, cây dễ suy sau thu hoạch, phục hồi chậm, ra cơi đọt yếu và khó nuôi trái bền.
Một số cây bị nặng có thể khô cành nhỏ, rụng lá từng phần hoặc mất sức nhanh sau mưa kéo dài. Tuy nhiên, các biểu hiện trên thân thường không đặc trưng, dễ nhầm với thiếu dinh dưỡng, thối rễ hoặc nứt thân xì mủ. Vì vậy, bắt buộc phải kiểm tra thêm bộ rễ.
Triệu chứng trên lá cây
Là cây sầu riêng bị bệnh tuyến trùng thường vàng, nhỏ, xanh nhạt, phiến lá mỏng, dễ rụng. Bên cạnh đó, đọt non ra chậm, cơi lá không đều và lá mới có thể nhỏ hơn bình thường. Khi trời nắng, sầu riêng dễ héo nhẹ dù đất vẫn còn ẩm, vì rễ đã mất khả năng hút nước.
Vàng lá do tuyến trùng thường kéo dài, bón phân không thấy cây xanh lại rõ. Nếu bà con bón nhiều phân hóa học khi rễ đang hư, cây có thể càng sốc và suy thêm. Đây là điểm cần lưu ý để không xử lý sai.
Triệu chứng trên rễ cây
Dấu hiệu chính xác nhất để nhận biết bệnh tuyến trùng gây hại sầu riêng là phần rễ. Khi xới nhẹ đất quanh vùng tán, Bà con có thể thấy rễ tơ ít, rễ non chuyển nâu, đen, khô hoặc đứt đoạn. Một số rễ có nốt sưng, u cục bất thường. Rễ bị nặng có thể tuột vỏ, thối và dễ bị nấm tấn công tiếp.
Bà con nên lấy mẫu rễ tơ ở vùng mép tán, nơi rễ hút phân phát triển nhiều. Nếu thấy rễ không trắng khỏe mà bị thâm nâu, sưng u, ít rễ tơ, cây lại vàng lá kéo dài thì cần nghĩ đến bệnh tuyến trùng hại rễ.
Nguyên nhân gây bệnh tuyến trùng hại rễ sầu riêng
Tuyến trùng phát triển mạnh khi đất mất cân bằng, rễ yếu và vườn có nguồn tuyến trùng tồn tại sẵn trong đất. Chúng có thể lây lan qua đất, nước tưới, nước mưa chảy tràn, cây giống nhiễm tuyến trùng, dụng cụ làm vườn hoặc tàn dư rễ bệnh còn sót lại trong đất.
Một số nguyên nhân thường gặp trong vườn sầu riêng:
- Đất đã trồng cây lâu năm, ít cải tạo, nhiều rễ cũ còn trong đất.
- Đất bí chặt, thoát nước kém, rễ thiếu oxy.
- Vườn ngập úng hoặc ẩm kéo dài sau mưa.
- Cây giống hoặc bầu đất mang sẵn tuyến trùng.
- Bón phân mất cân đối, thiếu hữu cơ, hệ vi sinh đất kém.
- Lạm dụng phân hóa học, ít bổ sung phân hữu cơ hoai mục.
- Rễ bị tổn thương do xới sâu, tuyến trùng dễ xâm nhập và gây hại mạnh hơn.
Bà con cần chú ý: tuyến trùng thường đi chung với nấm hại rễ. Khi tuyến trùng chích hút tạo vết thương, nấm bệnh dễ xâm nhập, làm rễ thối nhanh hơn. Vì vậy, nhiều vườn vừa có tuyến trùng, vừa có vàng lá thối rễ.
Bệnh tuyến trùng gây hại trên cây sầu riêng như nào?
Tuyến trùng gây hại bằng cách chích hút và phá hủy rễ non. Khi rễ tơ bị hư, cây không còn đủ lông hút để lấy nước, phân và khoáng chất. Cây bắt đầu vàng lá, đứng đọt, chậm phục hồi sau thu hoạch hoặc suy khi đang nuôi trái.
Nếu tuyến trùng gây nốt sưng, rễ sẽ bị u cục, đường vận chuyển nước và dinh dưỡng bị cản trở. Nếu là nhóm gây vết thương, rễ có thể thâm nâu, khô, đứt đoạn. Cả hai đều làm bộ rễ yếu, cây mất sức và dễ bị nấm đất tấn công.
Tác hại lớn nhất là tuyến trùng làm cây suy lâu dài. Bà con bón phân nhưng cây không ăn phân, phun phân bón lá chỉ xanh tạm thời, sau đó vẫn vàng và yếu. Với cây đang mang trái, rễ yếu làm cây khó nuôi trái, dễ rụng trái non, trái lớn chậm và cây kiệt sức sau thu hoạch.
Cách xử lý bệnh tuyến trùng hại rễ sầu riêng hiệu quả
Xử lý tuyến trùng hại rễ sầu riêng cần làm theo hướng tổng hợp: giảm mật số tuyến trùng, xử lý nấm đi kèm nếu có, phục hồi bộ rễ và cải tạo đất. Không nên chỉ tưới một lần thuốc rồi chờ cây tự khỏe lại.
Bước 1: Kiểm tra đúng nguyên nhân
Bà con cần xới nhẹ vùng mép tán để xem rễ, nếu rễ có nốt sưng, thâm nâu, đứt đoạn, ít rễ tơ, cây vàng lá kéo dài thì nghi tuyến trùng. Nếu có điều kiện, nên gửi mẫu đất và rễ đến đơn vị chuyên môn để kiểm tra mật số tuyến trùng, nhất là với vườn bị nặng nhiều cây.
Bước 2: Làm thông thoáng vùng rễ
Cần dọn cỏ quanh tán, khơi rãnh thoát nước, không để nước đọng quanh gốc. Với đất đóng váng, xới rất nhẹ lớp đất mặt để tăng thoáng khí, tránh đào sâu làm đứt rễ thêm. Thu gom rễ chết, tàn dư bệnh ra khỏi vườn.
Bước 3: Xử lý tuyến trùng và nấm đất nếu cần
Khi mật số tuyến trùng cao, Bà con cần dùng chế phẩm sinh học hoặc thuốc BVTV có đăng ký phù hợp để xử lý vùng rễ theo đúng nhãn. Có thể ưu tiên các giải pháp sinh học chứa nấm, vi sinh đối kháng như Purpureocillium lilacinum, Paecilomyces, Trichoderma, Bacillus hoặc các chế phẩm được cán bộ kỹ thuật khuyến cáo.
Trường hợp vườn nặng, cần tham khảo cán bộ BVTV, kỹ sư nông nghiệp để chọn thuốc trừ tuyến trùng được phép sử dụng, đúng cây trồng và đúng liều.
Nếu rễ đã thối nâu, tuột vỏ hoặc cây vàng lá nặng, cần kiểm tra thêm nấm Phytophthora, Fusarium hoặc các nấm đất khác để xử lý kèm. Tuyến trùng và nấm rễ thường làm bệnh nặng hơn khi xuất hiện cùng nhau.
Bước 4: Phục hồi rễ sau xử lý
Sau khi đã giảm áp lực tuyến trùng và nấm hại, bà con mới tập trung phục hồi rễ. Nên bổ sung phân hữu cơ hoai mục, phân vi sinh, nấm đối kháng và dinh dưỡng vừa sức cây. Không bón dồn phân hóa học liều cao khi rễ đang yếu.
Ở giai đoạn phục hồi, các dòng humic, fulvic của TTP Global như Humi[K] Bio WSG AG và Ful Grow Gold 2X có thể hỗ trợ cải tạo đất, kích thích rễ mới, tăng hấp thu dinh dưỡng và giúp cây phục hồi sau stress rễ.
Tuy nhiên, đây là nhóm sản phẩm hỗ trợ đất và sức cây, không phải thuốc đặc trị tuyến trùng. Vì vậy, khi vườn đã nhiễm tuyến trùng nặng, bà con vẫn cần xử lý tuyến trùng bằng giải pháp chuyên biệt trước, sau đó dùng humic và fulvic để hỗ trợ phục hồi.
Bước 5: Phòng tái phát
Sau xử lý, cần duy trì đất tơi xốp, thoát nước tốt, bón hữu cơ định kỳ và không để cây suy rễ. Trước mùa mưa hoặc sau thu hoạch là thời điểm Bà con nên kiểm tra rễ, bổ sung hữu cơ vi sinh và chăm bộ rễ để hạn chế tuyến trùng hại rễ sầu riêng bùng phát trở lại.
Tuyến trùng hại rễ sầu riêng không thể xử lý bằng một lần phun tưới đơn giản. Muốn vườn phục hồi bền, Bà con cần kiểm tra đúng rễ, xử lý đúng tác nhân, cải tạo đất và nuôi lại bộ rễ khỏe. Khi bộ rễ khỏe, cây mới hấp thu phân tốt, ra đọt đều, nuôi bông trái bền và giảm nguy cơ vàng lá thối rễ kéo dài. Hy vọng những chia sẻ trên từ TTP Global có thể giúp Bà con có thêm nhiều kinh nghiệm trong việc nhận biết và điều trị bệnh tuyến trùng hại rễ sầu riêng hiệu quả. Và nếu Bà con vẫn còn thắc mắc hoặc khó khăn trong trồng và chăm sóc sầu riêng thì có thể liên hệ ngay đến Tổng đài: 0938.432.788. Đội ngũ kỹ sư nông nghiệp của chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ giải đáp chi tiết các thắc mắc trong thời gian sớm nhất.
