Kiến thức nhà nông
Cách chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông
Th5
Giai đoạn lúa trổ bông đóng vai trò quan trọng bậc nhất trong suốt quá trình sinh trưởng của cây lúa. Đây chính là thời điểm quyết định tỷ lệ hạt chắc, năng suất và chất lượng hạt lúa cuối vụ. Vì vậy, hiểu rõ giai đoạn trổ bông của cây lúa, biết cách chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông chính là chìa khóa giúp bà con đạt vụ mùa trúng lớn.
Lúa trổ bông là gì?
Lúa trổ bông là giai đoạn cây lúa bắt đầu ra hoa, khi các đòng (bông lúa non) thoát ra khỏi bẹ lá để bắt đầu quá trình thụ phấn và hình thành hạt. Giai đoạn này quyết định trực tiếp đến năng suất và chất lượng vụ mùa, là giai đoạn rất nhạy cảm và cần được chăm sóc đặc biệt.
Ở giai đoạn này, các yếu tố như nhiệt độ, ánh sáng, nước và phân bón đều cần được kiểm soát chặt chẽ. Việc thiếu hụt hoặc dư thừa bất kỳ yếu tố nào đều có thể làm ảnh hưởng đến khả năng thụ phấn và tỉ lệ đậu hạt, từ đó làm giảm năng suất cả vụ mùa.
Các giai đoạn trổ bông của cây lúa
Thời điểm cây lúa trổ bông phụ thuộc vào giống lúa và điều kiện canh tác. Thông thường, lúa ngắn ngày sẽ trổ bông sau khoảng 90-100 ngày gieo sạ, trong khi lúa dài ngày có thể kéo dài tới 110-120 ngày. Khi đòng đã hoàn chỉnh, lúa sẽ bắt đầu trổ bông, quá trình trổ xong mất thời gian khoảng 4-6 ngày. Thời gian trổ càng ngắn sẽ càng tránh được các điều kiện thời tiết bất thuận.
Giai đoạn nở hoa và thụ phấn
Những bông lúa ở vị trí đầu gié sẽ nở trước tiên còn các hoa ở gốc bông sẽ nở cuối cùng sau khoảng một tuần lễ. Khi vỏ trấu mở ra thì bao phấn vỡ để giải phóng hạt phấn rơi vào đầu nhụy rồi bắt đầu vươn dài tới phôi nang nhằm thực hiện thụ tinh.
Cơ chế thụ tinh tạo phôi
Một hạch đực sẽ kết hợp với trứng để phát triển thành phôi trong khi hạch còn lại kết hợp với hạch thứ cấp để tạo thành phôi nhũ. Đây là bước ngoặt quan trọng giúp hạt lúa tích lũy tinh bột và các dưỡng chất cần thiết cho quá trình vào chắc sau này.
Hình thành hạt lúa
Sau khoảng 8 đến 10 ngày thì các bộ phận như trục phôi và mầm lúa đã hiện rõ rệt bên trong lớp vỏ trấu. Đến tuần thứ hai thì phôi lúa phát triển hoàn thiện tại vùng bụng hạt để chuẩn bị cho giai đoạn chín hoàn toàn và đạt khối lượng tối đa.
▷ Tìm hiểu thêm về Trồng lúa bao lâu thì thu hoạch? Tại sao phải thu hoạch lúa đúng thời vụ?
Dấu hiệu cây lúa trổ bông
Để chăm sóc đúng cách, bà con cần nhận diện rõ dấu hiệu cây lúa trổ bông. Một số dấu hiệu cây lúa trổ bông bao gồm lá đòng vươn cao hơn các lá khác, bụng lá đòng phình to và xuất hiện giọt sương vào sáng sớm. Khi các đòng bắt đầu thoát khỏi bẹ lá, cũng là lúc cây bước vào thời kỳ trổ chính thức.
Ngoài ra, bà con có thể cảm nhận bằng cách sờ vào bụng lá đòng để thấy được sự phát triển của bông lúa bên trong. Màu sắc của lá cũng có sự chuyển biến, từ xanh đậm sang xanh vàng. Những đặc điểm này là căn cứ quan trọng để áp dụng các biện pháp chăm sóc kịp thời, hiệu quả.
Kỹ thuật chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông
Chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông là công đoạn mang tính quyết định đến năng suất cuối vụ. Đây là thời điểm cây cần nhiều dưỡng chất, lượng nước ổn định và đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi sâu bệnh. Nếu chăm sóc không đúng kỹ thuật, lúa dễ lép hạt, nghẹn đòng, giảm tỷ lệ đậu hạt.
Bà con cần tập trung vào 3 yếu tố chính: phân bón, nước, bảo vệ thực vật. Trong đó, việc bón phân đúng thời điểm, điều tiết mực nước hợp lý và phát hiện sâu bệnh sớm sẽ giúp cây lúa phát triển khỏe, trổ đều và chắc hạt.
Cách bón phân cho giai đoạn lúa trổ bông
Việc bón phân trong giai đoạn lúa trổ bông cần đảm bảo nguyên tắc: bón nhẹ đạm, tăng kali và bổ sung vi lượng. Hai đợt bón quan trọng là bón thúc đòng (trước trổ 7-10 ngày) và bón đón đòng (khi lúa bắt đầu hé bông). Các loại phân nên chọn là phân NPK 12-5-10, 13-5-12 hoặc các phân bón lá chứa kali, bo, kẽm,…
Lưu ý không bón quá nhiều đạm để tránh lúa phát triển lốp, dễ ngã đổ và lép hạt. Thay vào đó, tăng cường kali giúp hạt chắc, tích lũy tinh bột tốt. Bà con nên tham khảo hướng dẫn kỹ thuật từ nhà sản xuất phân bón và cán bộ nông nghiệp địa phương để điều chỉnh liều lượng hợp lý.
▷ Bà con nông dân có thể tìm hiểu chi tiết hơn về Cách chăm sóc giai đoạn làm đòng của cây lúa
Điều chỉnh mực nước phù hợp
Nước đóng vai trò sống còn trong suốt giai đoạn trổ bông của cây lúa. Đặc biệt, từ 3 ngày trước đến 11 ngày sau trổ, cây lúa cần được cung cấp đầy đủ nước để đảm bảo quá trình nở hoa, thụ phấn diễn ra thuận lợi. Mực nước khuyến nghị là 3-5 cm khi tượng đòng và 5-7 cm trong lúc trổ.
Thiếu nước giai đoạn này có thể dẫn đến nghẹn đòng, giảm tỷ lệ hoa nở và thụ phấn thất bại. Tuy nhiên, bà con cũng cần tránh ngập úng kéo dài vì sẽ làm giảm hô hấp rễ, tăng nguy cơ bệnh đạo ôn, khô vằn,… Việc giữ nước hợp lý chính là yếu tố đảm bảo cây phát triển ổn định và cho năng suất cao.
Phòng trừ sâu bệnh
Ở cuối giai đoạn lúa trổ bông bà con cần chú ý phòng trừ các loại sâu bệnh hại tấn công như: sâu cuốn lá, sâu đục thân, bệnh đạo ôn và các loại rệp, rầy gây hại. Khi phát hiện lúa bị sâu bệnh hại tấn công cần phun thuốc kịp thời để đảm bảo năng suất. Bên cạnh phun phòng, bà con cũng nên chủ động vệ sinh đồng ruộng, dọn cỏ, diệt ốc bươu vàng, chuột,… nhằm cắt các nguồn phát sinh sâu dịch hại lúa.
Bà con có thể tham khảo thêm về: Tổng hợp các loại sâu bệnh hại lúa và cách phòng trừ
Lúa trổ bông là “thời điểm vàng” trong toàn bộ chu kỳ sinh trưởng của cây lúa. Giai đoạn này không chỉ quyết định tỷ lệ hạt chắc, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng mùa vụ. Hiểu đúng, làm đúng kỹ thuật trong giai đoạn trổ bông của cây lúa sẽ giúp bà con nâng cao hiệu quả canh tác, hướng tới nền nông nghiệp bền vững và trúng mùa trúng giá.
