Phân bón hoá học là gì? Phân loại, tác dụng và tác hại

Phân bón hoá học là một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp tăng năng suất cây trồng trong nông nghiệp hiện đại. Với khả năng cung cấp nhanh chóng các nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu, phân bón hoá học có thể giúp tăng năng suất 20-40%, rút ngắn thời gian thu hoạch và nâng cao chất lượng nông sản.Tuy nhiên, việc lạm dụng hoặc bón sai cách phân bón hoá học cũng mang lại nhiều tác hại nghiêm trọng. Vậy phân bón hoá học là gì? Tác dụng và tác hại cụ thể ra sao? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây để hiểu và sử dụng phân hoá học đúng cách cho vụ mùa tới nhé

Phân bón hoá học là gì?

Phân bón hoá học (hay còn gọi là phân bón vô cơ, phân khoáng) là phân bón được sản xuất công nghiệp từ nguyên liệu khoáng sản hoặc khí đốt, chứa các nguyên tố dinh dưỡng chính dưới dạng muối khoáng dễ hòa tan. Chúng cung cấp nhanh chóng nitơ (N), phốt pho (P₂O₅), kali (K₂O) và một số nguyên tố vi lượng cho cây trồng. Nhờ tính tan cao, phân bón hoá học giúp cây hấp thụ dưỡng chất tức thì, thúc đẩy sinh trưởng mạnh mẽ và tăng năng suất rõ rệt. Tuy nhiên, nếu lạm dụng sẽ gây tích tụ dư lượng, làm thoái hóa đất và ô nhiễm môi trường

Phân bón hoá học được tạo ra từ các phản ứng hóa học công nghiệp, khác hoàn toàn với phân hữu cơ có nguồn gốc tự nhiên. Chúng tồn tại chủ yếu dưới dạng hạt, bột hoặc dung dịch lỏng, với hàm lượng dinh dưỡng cao và ổn định.

Các loại phân bón hoá học

Phân bón hoá học được phân loại dựa trên thành phần dinh dưỡng chính. Mỗi loại có công thức hóa học riêng, vai trò cụ thể và cách sử dụng phù hợp với từng loại cây, giai đoạn phát triển.

Phân đạm

Phân đạm cung cấp nguyên tố nitơ (N) giúp thúc đẩy sinh trưởng thân lá, tăng số lá, chiều cao cây, tăng quang hợp, giúp lá xanh đậm, tăng số lượng chồi và hạt. Thiếu đạm, cây vàng úa, sinh trưởng kém.

Các loại phổ biến gồm:

• Urê [CO(NH₂)₂]: rẻ, hàm lượng cao nhất, dạng hạt trắng tròn.
• Đạm 2 lá [NH₄NO₃]: tan nhanh, dễ gây cháy nổ nếu bảo quản kém.
• Đạm 1 lá [(NH₄)₂SO₄]: có thêm lưu huỳnh, phù hợp đất thiếu lưu huỳnh.
• Đạm clorua [NH₄Cl]: dùng cho lúa, tránh dùng cho cây nhạy cảm với clo.

Cách nhận biết: Hạt trắng bóng, tan nhanh trong nước, có mùi amoniac nhẹ khi ẩm. Urê thường là hạt tròn trắng, dễ vón cục nếu ẩm.

Phân lân

Phân lân cung cấp phốt pho dưới dạng ion phosphat dễ hấp thụ giúp hình thành rễ, thúc đẩy ra hoa, đậu quả, tăng tỷ lệ hạt chắc. Bón lân giúp cây ra rễ mạnh, chống đổ ngã, tăng tỷ lệ đậu quả. Cây thiếu lân thường thấp, lá tím đỏ, rễ kém phát triển, ít hoa.

Các loại chính:

• Supe lân đơn: rẻ, phổ biến cho lúa, ngô.
• Supe lân kép / triple superphosphate (TSP): hàm lượng cao, ít tạp chất.
• Lân nung chảy: tan chậm, phù hợp đất chua.
• DAP (18-46-0) và MAP (11-52-0): vừa đạm vừa lân, dùng bón lót.

Cách nhận biết: Hạt xám hoặc nâu xám, ít tan trong nước trung tính nhưng tan tốt trong đất chua.

Phân kali

Phân kali cung cấp kali (K₂O) dưới dạng ion K⁺ giúp điều hòa nước, tăng cường sức đề kháng, giúp cây tạo đường, tinh bột, tăng độ ngọt quả, độ dai củ. Thiếu kali, mép lá cháy khô, quả nhỏ, dễ sâu bệnh.

Các loại phổ biến:

• Kali đỏ (kali clorua-KCl): rẻ nhất, dùng cho lúa, sắn.
• Kali trắng (kali sunfat-K₂SO₄): dùng cho thuốc lá, cà phê, rau màu, cây ăn quả (ít clo).
• Kali nitrat (KNO₃): vừa kali vừa đạm, dùng phun lá.

Cách nhận biết: Hạt đỏ hoặc trắng, tan tốt trong nước.

Phân hỗn hợp

Phân hỗn hợp (phân trộn) là hỗn hợp cơ học của nhiều loại phân đơn (N + P + K). Giúp cung cấp đồng thời nhiều dưỡng chất, tiện lợi cho bón lót hoặc thúc.

• Các loại phổ biến: NPK 16-16-8, NPK 20-20-15, NPK 12-5-10+14S, NPK 30-10-10,…
• Cách nhận biết: Hạt nhiều màu (xanh, đỏ, trắng), tùy theo nhà sản xuất.

Phân phức hợp

Phân phức hợp được tạo ra qua phản ứng hóa học đồng thời (không chỉ trộn), hạt đồng nhất, ít tạp chất. Phân phức hợp chứ hàm lượng dinh dưỡng cao, tan tốt, ít gây chua đất.

• Các loại phổ biến: DAP 18-46-0, MAP 11-52-0, NPK 16-16-16+TE,…
• Cách nhận biết: Hạt đều, màu xám hoặc trắng, ít hút ẩm.

Phân vi lượng

Phân vi lượng cung cấp các nguyên tố như sắt (Fe), kẽm (Zn), bo (B), mangan (Mn), đồng (Cu),… với hàm lượng rất nhỏ. Giúp cung cấp dưỡng chất khi cây có dấu hiệu thiếu như vàng lá giữa gân thiếu Fe, lá nhỏ thiếu Zn, thối đầu quả cà chua thiếu Ca… Thường được dùng phun lá hoặc bón gốc.

Cách nhận biết: Thường dạng bột hoặc dung dịch, màu sắc tùy nguyên tố.

Hình ảnh phân bón hoá học

Dưới đây là mô tả chi tiết đặc điểm nhận dạng để bạn dễ dàng phân biệt khi mua và sử dụng:

Tác dụng của phân bón hoá học

Phân bón hoá học cung cấp nhanh chóng các dưỡng chất thiệc yếu giúp cây phát triển khoẻ mạnh, tăng năng suất và chất lượng nông sản cao hơn.

• Cung cấp dinh dưỡng nhanh chóng: Cây hấp thụ ngay sau 3-7 ngày bón, giúp khắc phục tình trạng thiếu chất cấp bách. Lá vàng úa, cây còi cọc sẽ xanh tốt trở lại rất nhanh.
• Thúc đẩy cây lớn nhanh, nhiều lá, nhiều nhánh: Đạm (N) làm lá to, xanh đậm, cây cao nhanh và đẻ nhiều nhánh. Lúa, rau màu bón đạm đúng lúc sẽ phát triển mạnh rõ rệt.
• Giúp rễ khỏe, cây bám đất chắc: Lân (P) thúc đẩy rễ dài, nhiều rễ tơ, giúp cây hút nước và chất tốt hơn. Cây ít đổ ngã, chịu hạn và úng tốt hơn.
• Thúc đẩy ra hoa, đậu quả nhiều: Lân, kali giúp cây ra hoa đều, đậu quả cao, giảm rụng trái non. Quả to, hạt chắc hơn hẳn.
• Tăng sức đề kháng, ít bệnh hơn: Kali giống như “lá chắn” giúp cây chịu hạn, mặn, rét tốt hơn. Cây khỏe, ít bị sâu bệnh, cháy lá hay thối rễ.
• Tăng năng suất rõ rệt: nếu áp dụng phân bón hoá học đúng cách có thể giúp tăng 20-30% năng suất.
• Cải thiện chất lượng nông sản: Quả ngọt, dai, màu đẹp; hạt chắc, nặng; rau xanh đậm, đồng đều. Sản phẩm bán được giá cao hơn.

Tác hại của phân bón hoá học

Phân bón hoá học tuy mang lại hiệu quả cao và nhanh chóng nhưng nếu áp dụng sai cách hoặc lạm dụng có thể mang đến nhiều tác hại như:

• Làm đất chua, chai cứng và bạc màu: Lạm dụng phân hoá học làm đất chua, mất độ tơi xốp. Sau vài năm đất sẽ bạc màu, kém màu mỡ và giảm năng suất dù bón nhiều phân hơn.
• Giết chết vi sinh vật có lợi trong đất: Phân hoá học dư thừa tiêu diệt giun đất, vi khuẩn cố định đạm…. Đất mất khả năng tự cung cấp dinh dưỡng tự nhiên, cây dễ bị sâu bệnh hơn vì sức đề kháng giảm.
• Tích tụ kim loại nặng và chất độc trong đất: Các loại phân kém chất lượng chứa cadmium, chì, asen… tích tụ lâu dài trong đất và cây trồng, ảnh hưởng chất lượng nông sản.
• Ô nhiễm nguồn nước (sông, hồ, ao): Phân dư thừa rửa trôi theo mưa vào sông hồ gây phú dưỡng hóa (tảo nở hoa xanh), nước thiếu oxy, cá tôm chết hàng loạt, ảnh hưởng nguồn nước sinh hoạt và nuôi trồng thủy sản.
• Dư lượng nitrat cao trong rau củ, hại sức khỏe: Nitrat tích tụ trong rau chuyển thành nitrit trong cơ thể, gây thiếu oxy máu, tăng nguy cơ ung thư nếu ăn lâu dài.
• Cây dễ bị sâu bệnh, năng suất giảm dần: Cây quen phân hoá học dẫn đến thân lá mềm, dễ đổ ngã, sâu bệnh tấn công mạnh hơn. Ban đầu năng suất cao, nhưng sau 3-5 năm đất kém làm năng suất giảm dù bón nhiều hơn.
• Tăng chi phí sản xuất, lợi bất cập hại: Bón thừa gây tốn tiền mua phân, tốn công chăm sóc sâu bệnh, đất bạc màu phải đầu tư nhiều hơn để cải tạo. Cuối cùng thu nhập giảm, đất khó phục hồi.

So sánh phân bón hoá học và phân bón hữu cơ

Phân bón hoá học (vô cơ) và phân bón hữu cơ là 2 loại phân bón chính được sử dụng phổ biến trong nông nghiệp giúp cung cấp dưỡng chất thiết yếu, tốt cho cây trồng. Phân bón hoá học phù hợp cho giai đoạn cần đẩy nhanh sinh trưởng hoặc khắc phục thiếu hụt cấp bách. Còn phân hữu cơ là nền tảng cho nông nghiệp bền vững.

Hai loại phân này khác nhau từ nguồn gốc, khả năng tan và tác động lên đất cũng như cây trồng. Tham khảo bảng sau để so sánh chi tiết hơn về điểm khác nhau giữa phân bón hoá học và phân bón hữu cơ:

Tóm lại, việc bổ sung phân bón hoá học là cần thiết giúp cải thiện và nâng cao chất lượng cũng như sản lượng cho cây trồng nếu áp dụng đúng cách. Không nên lạm dụng phân hoá học, nên kết hợp sử dụng cùng phân hữu cơ nhằm cải thiện cấu trúc đất và hạn chế phụ thuộc của cây vào loại phân bón này. Hy vọng thông qua bài viết trên bà con có thể hiểu hơn phân hoá học là gì và cách sử dụng hiệu quả. Nếu còn bất kỳ câu hỏi hoặc thắc mắc nào, hãy liên hệ ngay đến Tổng đài: 0938.432.788, chuyên viên tư vấn của TTP Global sẽ nhanh chóng giải đáp các thắc mắc trong thời gian sớm nhất

Bài viết liên quan

Mùa sầu riêng bắt đầu từ tháng mấy và kết thúc khi nào?

Kỹ thuật kéo đọt sầu riêng và quản lý cơi đọt hiệu quả

Biến đổi khí hậu và El Niño: Nông nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì từ nền đất?