Kiến thức nhà nông
Rệp sáp hại sầu riêng: Dấu hiệu và cách trị tận gốc
Th7
Rệp sáp hại sầu riêng là nhóm sâu hại thường gặp ở vườn cây đang ra đọt, ra hoa, nuôi trái và cả giai đoạn sau thu hoạch. Nếu vườn rậm rạp, có kiến, ẩm cục bộ hoặc còn nhiều cây ký chủ phụ thì khả năng xuất hiện rệp sáp cũng tương đối cao. Chúng thường gây hại bằng cách chích hút nhựa, làm đọt non yếu, trái phát triển kém, dễ dính nấm bồ hóng và giảm giá trị. Trong bài viết này, TTP Global sẽ hướng dẫn Bà con các đặc điểm nhận diện rệp sáp hại sầu riêng cũng như cách trị và phòng trị tận gốc.
Đặc điểm của rệp sáp hại sầu riêng
Rệp sáp hại sầu riêng thường có cơ thể mềm, bên ngoài phủ lớp sáp trắng như bông. Một số loài thường gặp có dạng bầu dục, màu nâu nhạt hoặc hồng nhạt, phần thân có nhiều sợi sáp trắng bao quanh. Khi mật số cao, bà con có thể thấy từng cụm trắng bám ở mặt dưới lá, gân lá, chồi non, nách cành, cuống hoa, cuống trái hoặc rãnh giữa các gai trái.
Rệp sáp sinh sản rất nhanh, con non dễ di chuyển và phát tán sang vị trí mới. Trong đó, Kiến là tác nhân cần đặc biệt chú ý vì chúng thường ăn dịch mật do rệp tiết ra, đồng thời giúp bảo vệ và mang rệp đi lây lan trong vườn. Vì vậy, vườn nào có nhiều kiến đen, kiến vàng đi lại trên thân, cành, chùm trái thì cần kiểm tra kỹ rệp sáp.
Rệp sáp thường khó phát hiện ở giai đoạn đầu vì chúng ẩn trong khe lá, kẽ cành, cuống trái hoặc các rãnh trên trái non. Đến khi thấy mảng trắng rõ, nấm bồ hóng đen hoặc trái bị lem bẩn thì mật số rệp thường đã khá cao.
Đặc điểm gây hại của rệp sáp hại sầu riêng
Giai đoạn sầu riêng phát triển
Rệp sáp gây hại sầu riêng bằng cách chích hút nhựa cây. Khi cây chưa có trái, rệp thường bám trên lá non, đọt non, gân lá, chồi và cành non. Đọt bị hại có thể ra yếu, lá nhỏ, lá cong, chậm già và cây phục hồi kém sau mỗi cơi đọt.
Giai đoạn ra hoa, nuôi quả
Khi sầu riêng ra hoa và nuôi trái, rệp sáp thường tập trung ở cuống hoa, cuống trái non, khe gai trái hoặc vị trí tiếp giáp giữa các trái trong chùm. Nếu mật số rệp cao ở giai đoạn trái non, trái có thể phát triển chậm, méo trái, biến dạng hoặc rụng. Ở giai đoạn trái lớn, rệp làm vỏ trái lem bẩn, nấm bồ hóng phát triển trên dịch mật, ảnh hưởng mẫu mã và giá bán.
Một dấu hiệu Bà con hay gặp là trên lá hoặc trái có lớp đen giống muội than. Đây không phải là dấu hiệu ban đầu mà là nấm bồ hóng phát triển trên chất ngọt do rệp sáp, rầy hoặc nhóm côn trùng chích hút tiết ra. Vì vậy, nếu chỉ rửa bồ hóng mà không diệt rệp và cắt đường kiến thì vài ngày sau vườn vẫn bị lại.
Rệp sáp hại sầu riêng thường phát triển mạnh khi vườn rậm, thiếu thông thoáng, có nhiều kiến, cây đang ra đọt non hoặc giai đoạn mang trái. Mùa khô cũng là thời điểm cần chú ý vì rệp dễ tăng mật số, nhất là ở những vườn ít thăm, tán dày và có nhiều cây trồng xen dễ nhiễm rệp.
Rệp sáp có gây hại cho cây sầu riêng không?
CÓ. Rệp sáp là sâu hại đáng lo trên sầu riêng vì vừa làm cây mất sức, vừa ảnh hưởng trực tiếp đến trái. Với cây con hoặc cây sau thu hoạch đang phục hồi, rệp chích hút ở đọt non làm cơi đọt yếu, lá không khỏe, cây chậm tích lũy dinh dưỡng cho vụ sau.
Với cây đang nuôi trái, rệp sáp gây hại nặng hơn vì trái là bộ phận quyết định năng suất và giá trị bán. Trái bị rệp bám nhiều có thể phát triển kém, lem vỏ, dính bồ hóng, khó đạt mẫu mã đẹp. Nếu rệp xuất hiện sớm ở trái non và không xử lý kịp, tỷ lệ rụng trái hoặc trái méo có thể tăng.
Tuy nhiên, bà con cũng không nên quá lạm dụng thuốc khi mới thấy vài ổ rệp nhỏ. Cách làm hợp lý là kiểm tra mật số, khoanh vùng ổ rệp, xử lý sớm ở điểm phát sinh, kết hợp biện pháp canh tác và sinh học. Khi rệp lan rộng hoặc tập trung nhiều trên trái, lúc đó mới cần dùng thuốc trị rệp sáp theo đúng khuyến cáo.
Biện pháp phòng trừ rệp sáp hại sầu riêng
Muốn phòng trừ rệp sáp hại sầu riêng hiệu quả, bà con nên làm theo hướng quản lý tổng hợp. Không nên chỉ phụ thuộc vào một loại thuốc, vì rệp có lớp sáp bảo vệ, lại thường ẩn trong khe kẽ nên phun không kỹ rất dễ sót ổ.
Biện pháp canh tác
- Giữ vườn thông thoáng. Sau thu hoạch hoặc sau mỗi đợt trái, bà con nên cắt bỏ cành sâu bệnh, cành khuất tán, cành sát mặt đất và những chùm trái quá dày. Tán thông thoáng giúp giảm nơi trú ẩn của rệp, đồng thời giúp thuốc hoặc chế phẩm sinh học tiếp xúc tốt hơn khi xử lý.
- Thăm vườn thường xuyên. Nhất là giai đoạn cây ra đọt non, ra hoa, đậu trái và nuôi trái. Khi kiểm tra, không chỉ nhìn mặt trên lá mà cần lật mặt dưới lá, xem gân lá, cuống trái, khe gai trái, chảng ba và các vị trí có kiến đi lại.
- Quản lý kiến trong vườn. Có thể dùng bả diệt kiến ở gốc, đường kiến đi và vị trí phân cành theo hướng dẫn kỹ thuật. Nếu không cắt được đường kiến, kiến tiếp tục tha rệp đi nơi khác, làm rệp tái phát nhanh.
- Không trồng xen quá dày các cây dễ nhiễm rệp sáp. Nếu có cây trồng xen như chôm chôm, mãng cầu, bơ, cà phê hoặc các cây ký chủ phụ khác, cần cắt tỉa thông thoáng và kiểm tra rệp định kỳ.
- Vệ sinh vườn. Với những ổ rệp mới xuất hiện trên trái hoặc cành thấp, có thể dùng vòi nước áp lực vừa đủ để rửa trôi rệp, sau đó mới kết hợp biện pháp sinh học hoặc thuốc nếu cần. Cách này giúp giảm nhanh mật số ban đầu, nhất là ở vườn phát hiện sớm.
Sau khi khống chế rệp, nếu cây bị suy, lá mỏng, đọt yếu hoặc rễ hấp thu kém, Bà con có thể phục hồi cây bằng dinh dưỡng nhẹ, hữu cơ, humic, fulvic và vi lượng. Phân hữu cơ Humi[K] Bio WSG hoặc Humi[K] WSG được dùng để hỗ trợ cải tạo đất, phục hồi rễ. Ful Grow Gold 2Xcó thể dùng qua lá khi cây cần bổ sung dinh dưỡng nhanh. Các sản phẩm này hỗ trợ phục hồi sức cây, không phải thuốc trị rệp sáp.
⇒ Bà con có thể tham khảo thêm về Kỹ thuật cắt tỉa cành sầu riêng, tạo tán cho cây
Biện pháp sinh học
Biện pháp sinh học phù hợp khi mật độ rệp sáp hại sầu riêng còn thấp đến trung bình, vườn được thăm thường xuyên và bà con muốn giảm áp lực thuốc hóa học.
Cần bảo vệ thiên địch như bọ rùa, bọ cánh lưới, bọ mắt vàng, nhện bắt mồi và một số loài ong ký sinh. Không nên phun thuốc phổ rộng quá thường xuyên vì có thể làm giảm thiên địch, khiến rệp dễ bùng phát lại.
Bà con có thể sử dụng các chế phẩm sinh học có nấm ký sinh như Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae hoặc Paecilomyces theo hướng dẫn trên nhãn. Khi dùng nhóm nấm sinh học, nên phun lúc chiều mát, đủ ẩm, phun kỹ vào ổ rệp, mặt dưới lá, kẽ trái và chảng ba. Không nên pha chung tùy tiện với thuốc hóa học hoặc chất có tính sát khuẩn mạnh vì có thể làm giảm hiệu quả của nấm.
Biện pháp sinh học thường cần thời gian tác động chậm hơn thuốc hóa học. Vì vậy, bà con nên theo dõi sau 5 – 7 ngày, nếu ổ rệp không giảm hoặc lan nhanh trên trái thì cần chuyển sang xử lý mạnh hơn theo khuyến cáo kỹ thuật.
Sử dụng thuốc trị
Khi rệp sáp xuất hiện nhiều, lan rộng hoặc bám dày trên trái, bà con có thể dùng thuốc bảo vệ thực vật có hoạt chất được phép sử dụng. Một số nhóm hoạt chất thường được khuyến cáo trong quản lý rệp sáp gồm Spirotetramat, Buprofezin, Dinotefuran, Acetamiprid, Clothianidin, Cyantraniliprole, Azadirachtin kết hợp Emamectin benzoate hoặc dầu khoáng theo hướng dẫn kỹ thuật.
Khi phun, cần phun trúng ổ rệp, mặt dưới lá, cuống trái, khe gai trái và vị trí kiến thường đi qua. Nếu chỉ phun lướt ngoài tán, thuốc khó xuyên qua lớp sáp và rệp dễ còn sót. Có thể kết hợp dầu khoáng theo đúng khuyến cáo để tăng hiệu quả với nhóm côn trùng chích hút, nhưng không nên tự ý pha nhiều loại thuốc vì dễ gây cháy lá, nám trái hoặc tăng dư lượng.
Bà con nên luân phiên hoạt chất giữa các lần xử lý để hạn chế kháng thuốc. Với vườn đang gần thu hoạch, phải đặc biệt chú ý thời gian cách ly và yêu cầu an toàn dư lượng. Không phun thuốc tùy tiện khi trái sắp cắt, nhất là vườn làm mã số vùng trồng hoặc bán vào thị trường yêu cầu kiểm soát dư lượng nghiêm ngặt.
Để trị rệp sáp hại sầu riêng tận gốc và hiệu quả, Bà con phải xử lý đúng ổ rệp, quản lý kiến, giữ tán thông thoáng, bảo vệ thiên địch và dùng thuốc đúng lúc. Nếu Bà con chỉ phun thuốc mà không xử lý kiến, không kiểm tra khe trái và không phục hồi cây sau khi bị chích hút, rệp rất dễ quay lại trong những cơi đọt hoặc lứa trái tiếp theo. Hy vọng những kinh nghiệm từ kỹ sư nông nghiệp của TTP Global có thể giúp ích được Bà con trong quá trình kiểm soát và trị rệp sáp. Nếu Bà con còn bất kỳ khó khăn hoặc thắc mắc nào trong quá trình trồng và chăm sóc sầu riêng thì có thể liên hệ đến Tổng đài: 0938 432 788 để được kỹ sư nông nghiệp tư vấn chi tiết và cụ thể hơn nhé!
