PHÒNG TRỊ SÂU ĐỤC TRÁI SẦU RIÊNG ĐÚNG CÁCH

Sâu đục trái sầu riêng
5/5 - (1 bình chọn)

Sâu đục trái sầu riêng thường gây hại âm thầm trong lớp vỏ hoặc bên trong trái. Khi phát hiện lỗ đục, phân sâu màu nâu hoặc vết thối quanh khe gai, sâu non có thể đã chui sâu vào trái. Lúc này, thuốc phun bên ngoài thường khó tiếp xúc trực tiếp với sâu. Muốn phòng trị sâu đục trái sầu riêng hiệu quả, cần thăm vườn từ khi trái mới hình thành, loại bỏ trái nhiễm và xử lý trước khi sâu chui vào trong.

Sâu đục trái sầu riêng là gì?

Sâu đục trái sầu riêng là tên gọi phổ biến của sâu non thuộc loài Conogethes punctiferalis. Đây là một loài côn trùng thuộc bộ Cánh vảy. Con trưởng thành là bướm, hoạt động chủ yếu vào ban đêm và đẻ trứng trên trái sầu riêng.

Sau khi trứng nở, sâu non đục qua vỏ rồi tiếp tục ăn phá bên trong. Theo tài liệu của Cục Bảo vệ thực vật, sâu có thể tấn công từ khi trái chỉ bằng ngón tay cái đến giai đoạn trái lớn, sắp thu hoạch. Sâu non có thể ăn phần thịt quanh hạt, làm trái thối và rụng.

Loài sâu này còn có nhiều cây ký chủ khác như chôm chôm, nhãn, ổi, mít và ca cao. Vì vậy, nguồn sâu có thể tồn tại trên các cây trồng xung quanh ngay cả khi sầu riêng chưa bước vào giai đoạn nuôi trái.

Sâu đục trái không phải là bệnh thối trái sầu riêng. Tuy nhiên, lỗ đục do sâu tạo ra có thể trở thành cửa ngõ để nấm và vi khuẩn xâm nhập. Do đó, một trái sầu riêng có thể vừa bị sâu đục vừa bị thối thứ cấp.

Sâu đục trái sầu riêng là gì?

Đặc điểm và vòng đời của sâu đục trái sầu riêng

Sâu đục trái phát triển qua bốn giai đoạn gồm trứng, sâu non, nhộng và bướm trưởng thành.

  • Trứng: có hình bầu dục. Khi mới được đẻ, trứng có màu trắng sữa, sau đó chuyển dần sang màu vàng nhạt. Bướm cái thường đẻ trứng rải rác gần cuống, giữa các khe gai hoặc tại vị trí kín trên trái non.
  • Sâu non: Sâu non mới nở có màu trắng. Khi lớn hơn, cơ thể chuyển sang màu hồng nhạt, đầu có màu nâu. Sâu đục qua vỏ, ăn phá mô trái và đẩy phân ra ngoài lỗ đục.
  • Nhộng: Nhộng mới hình thành có màu vàng nhạt. Trước khi bướm vũ hóa, nhộng chuyển sang màu nâu sẫm. Nhộng thường nằm trong kén tơ gần đường đục hoặc tại vị trí kín trên trái.
  • Bướm trưởng thành: Bướm có màu vàng, trên cánh xuất hiện nhiều đốm đen. Sải cánh thường dài khoảng 16-18 mm. Bướm cái hoạt động vào ban đêm và tìm trái non để đẻ trứng.

Vòng đời của sâu đục trái sầu riêng kéo dài khoảng 31-40 ngày. Sâu có thể phát sinh từ hai đến ba thế hệ trong một vụ trái. Tuy nhiên, thời gian phát triển thực tế còn phụ thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm, nguồn thức ăn và điều kiện cụ thể của từng vườn.

Giai đoạn của sâu đục trái sầu riêng

Dấu hiệu nhận biết sâu đục trái sầu riêng

Dấu hiệu điển hình nhất là lỗ đục kèm theo phân sâu màu nâu. Phân thường vón thành cục giữa các gai, gần cuống hoặc tại vị trí hai trái tiếp xúc với nhau.

Khi thăm vườn, cần chú ý các biểu hiện sau:

  • Trên vỏ trái xuất hiện lỗ nhỏ, xung quanh có phân sâu màu nâu hoặc nâu đen.
  • Phần vỏ quanh lỗ đục có thể rỉ nhựa, đổi màu hoặc mềm hơn bình thường.
  • Trái non phát triển chậm, bị biến dạng, vàng sớm hoặc rụng bất thường.
  • Vết thối xuất hiện quanh lỗ đục và lan rộng khi điều kiện vườn có độ ẩm cao.
  • Khi bổ trái bị loại, Bà con có thể thấy đường đục, sâu non màu trắng hồng hoặc phần cơm đã bị ăn phá.
  • Những trái nằm sát nhau trong cùng một chùm thường bị hại nhiều hơn vì vị trí tiếp xúc tạo nơi trú ẩn thuận lợi cho sâu.

Bà con không nên thấy trái thối rồi kết luận ngay là do sâu đục trái. Nếu vết thối không có lỗ đục và không xuất hiện phân sâu, nguyên nhân chính có thể là bệnh thối trái.

Dấu hiệu của sâu đục trái sầu riêng

Tác hại của sâu đục trái sầu riêng

Sâu non ăn phá lớp vỏ và phần mô bên trong, làm trái giảm hoặc mất hoàn toàn giá trị thương phẩm. Trái non bị hại thường chậm lớn, biến dạng hoặc rụng sớm. Những trái lớn vẫn còn trên cây có thể bị thối, hư cơm và không đáp ứng yêu cầu phân loại.

Các lỗ đục còn tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn xâm nhập. Trong mùa mưa hoặc ở những vườn có tán rậm, vết thối có thể phát triển nhanh hơn và lan rộng quanh vị trí bị sâu tấn công.

Nếu trái bị sâu không được thu gom, sâu non có thể tiếp tục phát triển, hóa nhộng rồi hình thành lứa bướm mới. Việc để trái hư dưới gốc hoặc vứt xuống mương vô tình duy trì nguồn sâu trong vườn.

Phát hiện muộn còn khiến nhà vườn phải phun thuốc nhiều lần khi trái đã gần thu hoạch. Cách xử lý này làm tăng chi phí, ảnh hưởng đến thiên địch và gia tăng nguy cơ không đáp ứng thời gian cách ly hoặc giới hạn dư lượng của thị trường tiêu thụ.

Tác hại của sâu đục trái sầu riêng

Cách phòng trị sâu đục trái sầu riêng

Thăm vườn từ khi trái mới hình thành

Cần kiểm tra vườn ngay sau khi cây đậu trái ổn định. Nên tập trung quan sát trái non, khu vực gần cuống, mặt trái bị che khuất và vị trí hai trái chạm vào nhau.

Khi phát hiện một trái có phân sâu mới, cần kiểm tra ngay các trái xung quanh và những cây nằm cùng hàng. Không nên chỉ xử lý riêng trái đã thấy dấu hiệu vì bướm có thể đã đẻ trứng ở nhiều vị trí khác.

Thu gom và tiêu hủy trái bị sâu

Cắt bỏ sớm những trái có lỗ đục, phân sâu, vết thối hoặc biểu hiện kém phát triển. Cho trái bị hại vào bao kín để đưa ra khỏi vườn và tiêu hủy phù hợp.

Không vứt trái sâu dưới gốc, xuống mương hoặc chất thành đống bên cạnh vườn. Trái đã bị đục nặng không thể phục hồi bằng cách phun thuốc. Giữ lại những trái này chỉ làm tăng nguy cơ phát sinh lứa sâu tiếp theo.

Tỉa trái và chêm tách chùm

Tỉa bỏ những trái nhỏ, méo, sâu bệnh hoặc nằm quá sát nhau. Đối với chùm có nhiều trái, Bà con có thể sử dụng đoạn gỗ hoặc nhựa nhỏ để chêm giữa các trái.

Việc tách các trái khỏi nhau giúp loại bỏ vị trí kín mà sâu thường chọn để đẻ trứng và xâm nhập. Nếu áp dụng bao trái, Bà con phải kiểm tra và loại bỏ sâu bệnh trước khi bao. Sử dụng loại bao chuyên dụng, thông thoáng và thoát nước tốt. Không bao những trái đã có lỗ đục, phân sâu hoặc vết thối.

Bảo vệ thiên địch và vệ sinh vườn

Duy trì tán cây thông thoáng, thường xuyên thu gom trái rụng và quản lý các cây ký chủ phụ xung quanh vườn. Bảo vệ bọ ngựa, nhện bắt mồi và những loài thiên địch khác có khả năng bắt bướm hoặc sâu non.

Không nên phun thuốc phổ rộng theo lịch cố định khi chưa phát hiện sâu.

Sử dụng thuốc đúng thời điểm và đúng đăng ký

Chỉ sử dụng thuốc khi đã xác định đúng đối tượng gây hại và mật số sâu có nguy cơ ảnh hưởng đến vườn. Nên xử lý khi trứng mới nở hoặc khi sâu non còn ở bên ngoài vỏ trái.

Quy trình của Viện Cây ăn quả miền Nam có nêu một số hoạt chất tham khảo như Bacillus thuringiensis, Spinosad, Abamectin kết hợp Spinosad, Emamectin benzoate, Emamectin benzoate kết hợp Matrine và Chlorantraniliprole.

Tuy nhiên, tên hoạt chất xuất hiện trong tài liệu kỹ thuật không đồng nghĩa với mọi sản phẩm chứa hoạt chất đó đều được phép sử dụng trên sầu riêng. Trước khi mua, Bà con phải kiểm tra tên thương phẩm, đối tượng phòng trừ, cây trồng đăng ký, liều lượng và thời gian cách ly trên nhãn.

Cách phòng trị sâu đục trái sầu riêng

Danh mục hiện hành được ban hành theo Thông tư 75/2025/TT-BNNMT và đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 28/2026/TT-BNNMT.

Khi phun, cần làm ướt đều bề mặt trái, cuống, khe gai và vị trí tiếp xúc giữa các trái theo đúng hướng dẫn trên nhãn. Nếu phải xử lý nhiều lần, cần luân phiên nhóm cơ chế tác động. Không nên chỉ đổi tên thương mại nhưng vẫn sử dụng lặp lại cùng một nhóm hoạt chất.

Lưu ý khi phòng trị sâu đục trái sầu riêng

  • Không bơm thuốc hoặc đổ dung dịch đậm đặc vào lỗ đục. Cách làm này có thể gây cháy vỏ, tăng nguy cơ tồn dư nhưng không cứu được trái đã hỏng.
  • Không tự ý tăng liều với mục đích diệt sâu nhanh hơn. Sử dụng quá liều có thể gây tổn thương trái và làm tăng rủi ro mất an toàn thực phẩm.
  • Không tự phối nhiều loại thuốc với phân bón lá. Chỉ phối hợp khi nhãn sản phẩm cho phép và đã kiểm tra khả năng tương thích.
  • Tuân thủ nguyên tắc bốn đúng, mang đầy đủ đồ bảo hộ và giữ đúng thời gian cách ly trước khi thu hoạch.
  • Đối với vườn có mã số vùng trồng, cần ghi chép ngày phun, tên thuốc, liều lượng, người thực hiện và khu vực đã xử lý.
  • Tránh phun khi hoa đang nở rộ hoặc khi ong hoạt động mạnh. Không phun trước mưa, giữa trưa nắng hoặc khi gió lớn.
  • Nếu sau khi phun vẫn xuất hiện phân sâu mới, cần kiểm tra lại thời điểm xử lý, độ phủ thuốc, những trái bị bỏ sót và nhóm hoạt chất đã sử dụng.

Biện pháp phòng sâu đục trái sầu riêng

Hiệu quả phòng trị sâu đục trái sầu riêng phụ thuộc chủ yếu vào thời điểm phát hiện. Bà con nên thực hiện theo thứ tự gồm thăm vườn, cắt bỏ nguồn sâu, tỉa và chêm tách chùm, bảo vệ thiên địch, sau đó mới sử dụng thuốc đúng đăng ký khi thật sự cần thiết. Xử lý sớm và đúng thứ tự sẽ giúp giảm số trái bị hư, hạn chế số lần phun và bảo đảm an toàn hơn khi thu hoạch. Hãy liên hệ ngay đến Tổng đài: 0938.432.788 nếu gặp khó khăn hoặc câu hỏi trong quá trình trồng và chăm sóc sầu riêng. Đội ngũ kỷ sư nông nghiệp của TTP Global luôn sẵn sàng giải đáp chi tiết các thắc mắc miễn phí trong thời gian sớm nhất.