Kiến thức nhà nông
Tại sao sầu riêng bị đắng? Do thuốc hay tự nhiên?
Th7
Sầu riêng bị đắng, nhẫn hoặc có hậu vị khó chịu chưa chắc là do sử dụng thuốc kích chín. Một số giống vốn có hậu đắng nhẹ tự nhiên. Tuy nhiên, nếu cơm đắng gắt, nhạt, sượng hoặc xuất hiện mùi chua, mùi rượu thì cần kiểm tra lại độ già khi thu hoạch, điều kiện chăm sóc và quá trình bảo quản.
Bà con cũng cần lưu ý: không thể căn cứ vào vị đắng để kết luận trái có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Muốn xác định chính xác phải lấy mẫu kiểm nghiệm. Việc hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp nhà vườn tránh xử lý sai, nhất là tình trạng thấy trái đắng rồi tăng phân kali, canxi hoặc phun thêm nhiều loại phân bón lá nhưng không kiểm tra vấn đề thực tế.
Tại sao sầu riêng bị đắng?
Sầu riêng bị đắng thường liên quan đến đặc tính giống, độ già của trái, quá trình chín và điều kiện canh tác. Trong đó, thu hoạch trái chưa đạt độ già sinh lý là nguyên nhân cần kiểm tra đầu tiên.
Vị đắng tự nhiên do đặc tính giống
Mùi vị của sầu riêng không giống nhau giữa các giống. Có giống sầu riêng thiên về vị ngọt thanh, có giống béo đậm, trong khi một số giống lại có hậu vị nhẫn hoặc đắng nhẹ.
Musang King, sầu riêng khổ qua xanh và một số dòng sầu riêng địa phương có thể mang vị ngọt pha đắng đặc trưng. Ngay trong cùng một giống, mùi vị vẫn có thể thay đổi theo tuổi cây, chân đất, điều kiện thời tiết và mức độ chín của từng trái. Các nghiên cứu phân tích thành phần đường, axit hữu cơ và axit amin cũng cho thấy từng giống sầu riêng có cấu trúc hương vị khác nhau.
Nếu cơm vẫn dẻo, béo, thơm, màu sắc bình thường và chỉ đắng nhẹ ở hậu vị thì đây có thể là đặc tính tự nhiên, không phải dấu hiệu trái bị hư hay có thuốc.
Thu hoạch khi trái chưa đủ độ già
Đây là nguyên nhân phổ biến khiến sầu riêng chín nhưng cơm vẫn nhạt, nhẫn hoặc hơi đắng. Khi bị cắt quá sớm, trái chưa tích lũy đủ chất khô và chưa hoàn tất quá trình hình thành phẩm chất cơm. Sau khi xử lý chín, vỏ có thể nứt, cơm có thể mềm nhưng độ béo, độ ngọt và mùi thơm vẫn không đạt.
Nghiên cứu đăng trên Tạp chí Khoa học Công nghệ Nông nghiệp Việt Nam xác nhận sầu riêng thu hoạch chưa già sẽ có hương vị và chất lượng kém. Sầu riêng là nhóm quả có hô hấp đột phát nên vẫn tiếp tục chín sau khi cắt, nhưng quá trình chín không thể bù lại hoàn toàn lượng chất khô chưa được tích lũy trên cây.
Trái chín quá, lên men hoặc bảo quản không đúng
Nếu để sầu riêng chín quá lâu, cơm có thể chuyển từ ngọt béo sang chua, đắng hoặc có mùi rượu. Nguyên nhân là mô cơm tiếp tục hô hấp, mềm hóa và bị vi sinh vật phân giải.
Bà con hoặc người tiêu dùng nên ngừng sử dụng khi cơm có những dấu hiệu sau:
- Mùi chua, mùi rượu hoặc mùi thối bất thường.
- Cơm nhớt, chảy nước, thâm đen hoặc xuất hiện nấm mốc.
- Vị đắng gắt kèm cảm giác cay, rát hoặc khó chịu.
- Vỏ, cuống bị thối hoặc múi bên trong đổi màu rõ rệt.
Trái có các dấu hiệu này không nên cố chế biến thành kem, bánh hay sinh tố vì gia nhiệt không chắc loại bỏ được độc tố do một số loại nấm mốc tạo ra.
Nước tưới và bộ rễ không ổn định
Đất khô kéo dài rồi được tưới hoặc gặp mưa lớn đột ngột có thể làm rễ bị sốc, khả năng hấp thu dinh dưỡng thay đổi nhanh. Ngược lại, vườn bị úng, thoát nước kém hoặc nhiễm bệnh vùng rễ cũng khiến sầu riêng không cung cấp đủ nước và khoáng cho quá trình nuôi cơm.
Những điều kiện này thường làm trái giảm độ ngọt, lên cơm không đều, dễ sượng hoặc phẩm chất kém. Từ đó gây ra tình trạng sầu riêng có hậu vị nhẫn, đắng trở nên rõ hơn.
Dinh dưỡng mất cân đối làm giảm phẩm chất trái
Bón thừa đạm trong giai đoạn nuôi trái có thể kích cây ra đọt, làm đọt non cạnh tranh dinh dưỡng với trái. Thiếu kali, canxi, magie hoặc bộ rễ hấp thu kém cũng ảnh hưởng đến quá trình tích lũy đường, chất khô và cấu trúc cơm.
Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào vị đắng để kết luận cây thiếu kali, canxi hay bo. Mất cân đối dinh dưỡng thường biểu hiện đồng thời qua lá, đọt, khả năng giữ trái, độ dày cơm, màu cơm và tình trạng sượng. Muốn điều chỉnh chính xác, Bà con nên kết hợp lịch sử bón phân cho cây sầu riêng với kết quả phân tích đất, nước hoặc lá.
Ngoài ra, sầu riêng khá mẫn cảm với clo. Nguồn khuyến nông địa phương khuyến cáo ưu tiên kali sunfat và hạn chế phân có hàm lượng clo cao trong giai đoạn nâng cao phẩm chất trái. Điều này không có nghĩa kali clorua chắc chắn làm sầu riêng bị đắng, nhưng sử dụng không phù hợp có thể ảnh hưởng phẩm chất và độ mẫn cảm của cây.
Sầu riêng bị đắng có phải do thuốc kích chín?
Sầu riêng bị đắng không hẳn là do thuốc kích chín gây ra. Thuốc bảo vệ thực vật và chất điều hòa chín là hai nhóm khác nhau, dư lượng của chúng cũng không thể được nhận biết chính xác bằng vị giác.
Nghiên cứu trên Ri6, Monthong và Chuồng bò cho thấy khi trái được thu hoạch đúng độ già và xử lý ethephon ở điều kiện phù hợp, độ Brix và độ chắc cơm có thể tương đương trái chín cây. Vì vậy, ethephon không mặc nhiên làm sầu riêng bị đắng. Rủi ro thường nằm ở việc cắt trái quá non, sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, sai nồng độ hoặc xử lý không đúng quy trình.
Thuốc kích chín chỉ thúc đẩy các phản ứng chín, không tạo lượng đường, chất béo và chất khô còn thiếu trong trái non. Nhà vườn không nên tự pha hoặc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng ngoài hướng dẫn. Mọi vật tư phải nằm trong danh mục được phép, dùng đúng cây trồng, đúng liều, đúng cách và bảo đảm thời gian cách ly theo nhãn.
Cách khắc phục tình trạng sầu riêng bị đắng
Trái đã bổ ra và bị đắng do cắt non, lên men hoặc chất lượng cơm kém gần như không thể làm ngọt trở lại. Cách khắc phục hiệu quả phải được thực hiện từ vụ tiếp theo, bắt đầu bằng việc xác định đúng nhóm nguyên nhân.
Kiểm tra trái bị đắng theo từng lô
Bà con nên bổ từ ba đến năm trái ở các cây và vị trí khác nhau, sau đó ghi nhận:
- Đắng nhẹ hay đắng gắt, đắng một múi hay toàn bộ trái.
- Cơm dẻo, nhão, sượng hay chảy nước.
- Trái được cắt ở bao nhiêu ngày sau đậu quả.
- Cùng lô có bao nhiêu trái bị.
- Thời tiết, lượng nước và các lần bón phân trong 30-45 ngày cuối.
- Có xử lý chín hay không, sử dụng sản phẩm nào và theo nồng độ nào.
Nếu chỉ một vài trái hoặc một vài múi bị đắng nhẹ, nguyên nhân có thể liên quan đến giống hoặc độ chín không đồng đều. Nếu phần lớn trái trong lô đều nhạt, sượng và đắng, cần kiểm tra lại thời điểm cắt cùng quy trình chăm sóc cận thu hoạch.
Quản lý nước và sức khỏe bộ rễ
Duy trì độ ẩm vừa phải, tránh khô, ướt thay đổi đột ngột. Vườn phải có mương thoát nước, đặc biệt trong mùa mưa. Kiểm tra rễ tơ, cổ rễ và các dấu hiệu vàng lá, thối rễ, xì mủ để xử lý sớm.
⇒ Tìm hiểu chi tiết hơn về: Dấu hiệu và cách trị nứt thân xì mủ trên sầu riêng
Che phủ bằng cỏ khô hoặc phụ phẩm thực vật giúp giảm bốc hơi nhưng cần chừa khoảng cách với thân, không phủ quá dày làm vùng gốc luôn ẩm. Nếu cây đang mang quá nhiều trái, nên tỉa bớt trái nhỏ, méo, sâu bệnh hoặc mọc quá dày để giảm cạnh tranh dinh dưỡng.
Bón phân cân đối
Bà con cần giảm đạm khi trái bước vào giai đoạn lên cơm, sử dụng kali, canxi, magie và vi lượng theo nhu cầu thực tế. Không nên tăng liều một chất chỉ vì nghe rằng chất đó có thể “trị đắng”.
Trong quy trình chăm sóc của TTP Global, ở giai đoạn lên cơm có thể sử dụng Ful-Grow Gold 2X với liều tham khảo 1 lít pha 400-500 lít nước, phun lên lá và trái theo hướng dẫn trên nhãn. Sản phẩm chứa axit fulvic, hữu cơ và vi lượng, phù hợp làm giải pháp bổ trợ khả năng hấp thu trong giai đoạn hoàn thiện cơm.
Đây không phải thuốc trị sầu riêng bị đắng và không thay thế quy trình NPK, canxi, magie hoặc việc quản lý nước, rễ.
Chỉ thu hoạch khi trái đạt độ già sinh lý
Nhà vườn nên ghi ngày hoa nở hoặc ngày đậu quả theo từng đợt, không thu hoạch đồng loạt những trái đậu cách nhau nhiều ngày. Khi kiểm tra độ già cần phối hợp thời gian phát triển với đường chỉ múi, cuống, gai, tiếng gõ và tiêu chuẩn thu mua của từng giống.
Không nên chỉ dựa vào mùi thơm vì một số giống khi đạt độ già vẫn chưa có mùi rõ. Với vườn sản xuất quy mô lớn, có thể lấy mẫu kiểm tra chất khô hoặc độ Brix để xây dựng chỉ số thu hoạch riêng cho từng mùa vụ.
Tóm lại, sầu riêng bị đắng không đồng nghĩa với sầu riêng có thuốc. Hậu đắng nhẹ có thể là đặc tính tự nhiên, trong khi vị đắng gắt thường cần kiểm tra độ già, tình trạng lên men và quy trình chăm sóc. Muốn hạn chế tình trạng sầu riêng bị đắng, Bà con phải quản lý đồng bộ từ giống, số trái trên cây, nước tưới, bộ rễ, dinh dưỡng đến thời điểm thu hoạch. Với những thông tin này, TTP Global hy vọng giúp Bà con có thêm kiến thức và kinh nghiệm xử lý trong quá trình trồng và chăm sóc sầu riêng. Nếu vườn sầu của Bà con gặp vấn đề hoặc muốn tư vấn thêm về quá trình trồng và chăm sóc cây. Hãy liên hệ ngay đến Tổng đài 0938.432.788, đội ngũ kỹ sư nông nghiệp của chúng tôi luôn sẵn sàng giải đáp miễn phí cho Bà con trong thời gian sớm nhất.
