Kiến thức nhà nông
Khắc phục sầu riêng bị sốc nhiệt do nắng nóng kéo dài
Th7
Sầu riêng bị sốc nhiệt là tình trạng rối loạn sinh lý xảy ra khi tán cây quá nóng, trong khi bộ rễ không cung cấp đủ nước để bù lượng nước thoát qua lá. Cây có thể héo, cháy lá, đứng đọt, rụng hoa hoặc trái non. Ở nước ta, sầu riêng sinh trưởng thuận lợi ở khoảng 24-30°C, độ ẩm không khí 75-80%, khi nhiệt độ vượt 40°C, sinh trưởng có thể bị ức chế. Sầu riêng vẫn có thể bị stress ở mức nhiệt thấp hơn nếu nắng gắt, không khí khô, đất thiếu ẩm hoặc rễ suy. Cùng TTP Global tìm hiểu chi tiết hơn về cách nhận biết và khắc phục tính trạng sầu riêng bị sốc nhiệt đúng cách trong mùa nắng nóng.
Nguyên nhân sầu riêng bị sốc nhiệt
Một vài nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng sốc nhiệt ở sầu riêng như:
Nắng nóng kéo dài, bức xạ mạnh
Nắng gắt làm lá và trái sầu riêng nóng nhanh, tốc độ thoát hơi nước vượt quá khả năng hút nước của rễ. Vườn trống, đất để trơ, tán sầu riêng bị cắt quá thưa hoặc cây con thiếu che bóng thường bị nặng hơn. Phần tán hướng Tây và những trái phơi nắng trực tiếp thường xuất hiện tổn thương trước.
Đất khô, rễ hút nước kém
Sầu riêng bị sốc nhiệt thường đi cùng stress hạn. Đất có thể còn ẩm trên mặt nhưng đã khô ở vùng rễ hoạt động. Ngược lại, đất bí hoặc úng cũng khiến rễ thiếu oxy, không hút được nước.
Rễ sầu riêng bị Phytophthora, tuyến trùng, tổn thương do xới đất hoặc nền đất nén chặt đều khiến cây héo nhanh hơn khi trời nóng. Vì vậy, nếu đất vẫn ẩm mà sầu riêng liên tục héo thì Bà con phải kiểm tra rễ, không nên tiếp tục tưới dồn.
Tưới nước thất thường
Để đất khô kiệt rồi tưới lượng lớn làm độ ẩm thay đổi nhanh, gây “sốc nước” chứ không chỉ sốc nhiệt. Khuyến nông Quốc gia từng ghi nhận sầu riêng rụng trái sau mưa lớn nối tiếp những ngày nắng gắt và khuyến cáo phủ gốc, tưới vừa đủ để giảm biến động độ ẩm.
Nước tưới mặn hoặc bón phân quá đậm
Sầu riêng là cây mẫn cảm với mặn. Khi nước tưới nhiễm mặn hoặc lượng phân hòa tan tích tụ quanh rễ khiến sầu riêng khó hút nước dù đất đang ướt. Bón nhiều đạm hoặc phun hỗn hợp phân, thuốc quá đậm trong lúc cây đang héo còn có thể làm cháy lá và khiến sầu riêng suy thêm.
Dấu hiệu cây sầu riêng bị sốc nhiệt
Dấu hiệu sầu riêng sốc nhiệt thường xuất hiện vào buổi trưa với các biểu hiện như lá rũ, mềm, hơi cuốn và đọt non chậm phát triển. Trường hợp cây bị nhẹ có thể hồi lại khi trời mát. Tuy nhiên nếu stress kéo dài, Bà con có thể thấy:
- Lá cháy vàng hoặc nâu từ mép, chóp lá. Tán phía hứng nắng bị nặng hơn.
- Lá rụng, đọt non khô, cành nhỏ suy yếu. Cây héo cả vào sáng sớm.
- Hoa khô, tỷ lệ đậu thấp. Trái non rụng nhiều, cuống yếu.
- Trái chậm lớn, nám hoặc cháy nắng ở mặt phơi trực tiếp.
- Nhện đỏ, bọ trĩ và một số bệnh lá dễ bộc phát khi cây suy yếu.
Sầu riêng cháy lá không phải là biểu hiện chính của cây bị sốc nhiệt. Cây vàng kéo dài, rễ nâu đen, vỏ rễ tuột hoặc cổ rễ chảy nhựa có thể liên quan đến bệnh rễ, thối gốc hoặc xì mủ.
Nếu cháy lá xuất hiện ngay sau một lần bón hoặc phun, cần nghĩ đến ngộ độc phân hoặc thuốc. Trường hợp lá có nhiều chấm li ti, mặt dưới xuất hiện nhện hoặc côn trùng thì nguyên nhân chính có thể là sâu chích hút.
Cách khắc phục sầu riêng bị sốc nhiệt
Để xử lý tình trạng sầu riêng bị sốc nhiệt đúng cách, Bà con thực hiện theo quy trình sau:
Bước 1: Kiểm tra độ ẩm đất trước khi tưới
Đầu tiên, Bà con đào đất kiểm tra vài điểm dưới mép tán, sâu khoảng 10-20 cm.
- Nếu đất khô, tưới chậm vào sáng sớm hoặc chiều mát, chia thành nhiều lượt để nước thấm đều. Không xả nước ồ ạt sát thân.
- Nếu đất ướt mà sầu riêng vẫn héo, tạm ngưng tưới thêm và kiểm tra bộ rễ, khả năng thoát nước. Tưới tiếp khi đất đang bí hoặc úng có thể làm tình trạng thiếu oxy ở rễ nghiêm trọng hơn.
Không có định mức lít nước/cây dùng chung cho mọi vườn. Nhu cầu nước thay đổi theo tuổi cây, tải trái, loại đất, độ che phủ, gió và thời tiết. Nghiên cứu tại Universiti Putra Malaysia cũng lưu ý dữ liệu về nhu cầu nước thực tế của sầu riêng ngoài đồng còn hạn chế. Vì vậy, nên dựa vào độ ẩm vùng rễ hoặc thiết bị đo thay vì tưới cứng theo lịch.
Bước 2: Giảm nhiệt cho tán và vùng rễ
Khi sầu riêng bị sốc nhiệt, Bà con cần dùng lưới che tạm cho cây con hoặc phần tán bị nắng Tây chiếu trực tiếp. Lưới cần đặt thông thoáng, không phủ kín toàn bộ cây.
Tủ gốc sầu riêng bằng cỏ khô, rơm hoặc phụ phẩm thực vật nhưng phải chừa cổ rễ, không đắp vật liệu sát thân. Chỉ cắt bỏ cành đã chết hoặc bị bệnh, không tỉa mạnh lá khỏe đúng lúc cây cần tán che nắng.
Bước 3: Giảm tải và ngưng các tác động mạnh
Tình trạng sầu riêng bị sốc nhiệt khi đang mang quá nhiều trái, nên tỉa bỏ trái dị dạng, sâu bệnh hoặc cháy nặng. Tạm hoãn bón phân đậm, phun dầu khoáng hoặc phối trộn nhiều sản phẩm.
Trong 24-48 giờ đầu, ưu tiên ổn định độ ẩm và theo dõi khả năng hồi sức của cây. Không nên vừa tưới dồn, vừa bón phân và phun nhiều loại thuốc cùng lúc vì sẽ khó xác định nguyên nhân nếu sầu riêng tiếp tục suy.
Bước 4: Bổ sung dinh dưỡng khi cây đã hồi
Khi lá đã hồi sức, đất đủ ẩm và rễ không có dấu hiệu thối, Bà con có thể bổ sung dinh dưỡng nhẹ, cân đối.
Ful-Grow Gold 2X của TTP Global là phân bón lá có fulvic và vi lượng, có thể dùng hỗ trợ dinh dưỡng khi rễ hấp thu kém hoặc sau thời tiết bất lợi. Bà con sử dụng đúng liều trên nhãn, phun lúc trời mát và thử trước trên một số cây nếu phối hợp với sản phẩm khác.
Ful-Grow Gold 2X chỉ đóng vai trò hỗ trợ dinh dưỡng và phục hồi sầu riêng bị sốc nhiệt. Sản phẩm không thay thế việc tưới đủ nước, che phủ đất hoặc xử lý bệnh rễ.
Sau 1-2 ngày, nếu tình trạng sầu riêng bị sốc nhiệt không có dấu hiệu giảm, héo tăng dù đất đủ ẩm hoặc xuất hiện thâm gốc, chảy nhựa, cần kiểm tra rễ và chẩn đoán nguyên nhân trước khi dùng thuốc.
Tác hại khi sầu riêng bị sốc nhiệt
Sầu riêng bị sốc nhiệt nếu không được can thiệp xử lý sớm có thể gây ra các ảnh hưởng nhất định đến cây như:
- Nhiệt độ cao và thiếu nước làm khí khổng đóng, quang hợp giảm và quá trình vận chuyển dinh dưỡng bị gián đoạn.
- Cây đứng đọt, rụng lá và mất nhiều thời gian để tạo lại bộ tán khỏe.
- Ở giai đoạn ra hoa, stress nhiệt làm quá trình nở hoa, thụ phấn và đậu trái kém.
- Khi đang nuôi trái, sầu riêng dễ rụng trái non, trái phát triển không đều và bị cháy nắng.
- Tán và rễ suy yếu còn khiến sầu riêng nhạy cảm hơn với nhện đỏ, bọ trĩ, rệp sáp và các mầm bệnh có sẵn trong vườn.
- Thiệt hại không chỉ nằm ở vụ trái hiện tại mà có thể ảnh hưởng đến cơi đọt và khả năng phân hóa mầm hoa của vụ sau.
Cách chống sốc nhiệt cho sầu riêng mùa nắng nóng
Muốn phòng sốc nhiệt, Bà con cần giữ môi trường vườn ổn định trước khi đợt nóng xảy ra:
- Theo dõi dự báo và độ ẩm đất: kiểm tra nhiều vị trí dưới tán, không đợi cây héo mới tưới.
- Tưới thấm chậm: ưu tiên nhỏ giọt hoặc phun mưa tại gốc vào sáng sớm, chiều mát. Kiểm tra độ mặn ở vùng có nguy cơ xâm nhập mặn.
- Che phủ mặt đất: duy trì thảm cỏ cắt thấp hoặc tủ vật liệu hữu cơ để giảm bốc hơi và nhiệt đất, không làm sạch cỏ hoàn toàn trong mùa khô.
- Bảo vệ bộ tán: che bóng cho cây con nhưng không che kín, giữ cây chắn gió, tránh tỉa trống tán ngay trước đợt nóng. Có thể bao trái nếu vườn thường bị cháy trái.
- Bón phân cân đối: hạn chế thừa đạm và chỉ bón khi đất đủ ẩm. Hữu cơ hoai mục và lớp phủ giúp giữ ẩm nhưng không được đắp sát cổ rễ.
- Quản lý tải trái, sâu bệnh: không để cây yếu mang quá nhiều trái, thường xuyên kiểm tra nhện đỏ, bọ trĩ, rệp sáp và bệnh rễ.
Khuyến nông Quốc gia cũng khuyến cáo tưới vào lúc trời mát, duy trì độ ẩm ổn định, tăng che phủ đất và hạn chế bón quá nhiều đạm trong điều kiện nắng nóng, khô hạn.
Điểm mấu chốt khi xử lý sầu riêng bị sốc nhiệt là kiểm tra đất và rễ, đưa độ ẩm trở lại từ từ, giảm bức xạ rồi mới bổ sung dinh dưỡng. Làm đúng thứ tự giúp cây hồi ổn định và tránh tình trạng vừa sốc nhiệt lại bị thêm sốc nước, xót phân hoặc ngộ độc thuốc. Hy vọng những chia sẻ trên từ TTP Global có thể giúp Bà con có thêm nhiều kinh nghiệm trong việc chăm sóc và xử lý tình trạng sầu riêng bị sốc nhiệt đúng cách và kịp thời. Nếu Bà con còn thắc mắc hoặc khó khăn trong quá trình trồng và chăm sóc sầu riêng hãy liên hệ đến Tổng đài: 0938.432.788. Đội ngũ kỹ sư nông nghiệp của chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ giải đáp chi tiết mọi thắc mắc cho Bà con miễn phí trong thời gian sớm nhất.
